๑๔. เรื่องภิกษุ ๒ สหาย
คาถาขึ้นต้นว่า “พหุมฺปิ เจ สหิตํ ภาสมาโน...”
เรื่องนี้เป็น เรื่องที่ ๑๔ และเรื่องสุดท้ายของยมกวรรค แห่งพระธรรมบท เป็นเรื่องที่เหมาะอย่างยิ่งสำหรับปิดท้ายภาคแรก เพราะพระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นความแตกต่างระหว่าง “การเรียนรู้ธรรมมาก” กับ “การปฏิบัติธรรมจริง” กล่าวคือ ผู้กล่าวธรรมได้มากแต่ไม่ปฏิบัติ ย่อมไม่ชื่อว่าเป็นผู้ได้รับประโยชน์จากธรรม ส่วนผู้กล่าวธรรมแม้เพียงเล็กน้อยแต่ปฏิบัติตามธรรม ย่อมเป็นผู้เข้าถึงประโยชน์แห่งธรรม
๑. เรื่องโดยสังเขป
ภิกษุสองรูปเป็นสหายกัน รูปหนึ่งเป็นผู้เรียนพระธรรมมาก มีความสามารถในการสาธยายพระพุทธวจนะ และกล่าวธรรมแก่ผู้อื่นได้อย่างคล่องแคล่ว
ส่วนภิกษุอีกรูปหนึ่งเป็นผู้มุ่งปฏิบัติ แม้จะเรียนธรรมและสาธยายได้น้อยกว่า แต่ตั้งใจประพฤติปฏิบัติตามคำสอนของพระบรมศาสดา
ภิกษุรูปแรกเมื่อเห็นว่าตนสามารถกล่าวธรรมได้มาก จึงมีความสำคัญตนว่ามีความรู้เหนือกว่าภิกษุผู้ปฏิบัติ
พระพุทธองค์ทรงทราบเหตุการณ์ จึงตรัสเตือนว่า การกล่าวธรรมมากมิใช่สิ่งที่จะทำให้บุคคลเป็นผู้เข้าถึงธรรม หากไม่ปฏิบัติตามธรรมที่กล่าวนั้น
พระองค์จึงตรัสพระคาถา ๒ พระคาถา คือ พระธรรมบทคาถาที่ ๑๙–๒๐ ซึ่งเป็นบทสรุปของยมกวรรค
๒. คาถาธรรมบท
พหุมฺปิ เจ สหิตํ ภาสมาโน
น ตกฺกโร โหติ นโร ปมตฺโต
โคโปว คาโว คณยํ ปเรสํ
น ภาควา สามญฺญสฺส โหติ ฯอปฺปมฺปิ เจ สหิตํ ภาสมาโน
ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี
ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ
สมฺมปฺปชาโน สุวิมุตฺตจิตฺโต
อนุปาทิยาโน อิธ วา หุรํ วา
ส ภาควา สามญฺญสฺส โหติ ฯ
๓. ความหมายโดยสรุป
พระคาถาแรกกล่าวถึงบุคคลผู้
“พหุมฺปิ เจ สหิตํ ภาสมาโน”
คือ แม้จะกล่าวธรรมที่รวบรวมไว้มากมาย แต่
“น ตกฺกโร โหติ”
ไม่ประพฤติตามธรรมที่ตนกล่าว
บุคคลนั้นเปรียบเหมือน
“โคโปว คาโว คณยํ ปเรสํ”
คนเลี้ยงโคผู้คอยนับโคของผู้อื่น แต่ตนเองไม่ได้มีส่วนในน้ำนม
ส่วนพระคาถาที่สองกล่าวถึงบุคคลผู้
“อปฺปมฺปิ เจ สหิตํ ภาสมาโน”
แม้จะกล่าวธรรมที่รวบรวมไว้เพียงเล็กน้อย แต่
“ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี”
เป็นผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม
ละ
ราค → โทส → โมห
ได้ และเป็นผู้มีปัญญารู้ชอบ มีจิตหลุดพ้น ไม่ยึดมั่นถือมั่น บุคคลเช่นนี้ชื่อว่า เป็นผู้มีส่วนแห่งสมณะ หรือ มีส่วนแห่งสามัญญผล
๔. ศัพท์สำคัญเรียงตามลำดับ
| ศัพท์ | ชนิดศัพท์ | ความหมาย |
|---|---|---|
| พหุมฺปิ | อัพยย/สรรพนาม | แม้มาก |
| เจ | นิบาต | หาก, แม้ว่า |
| สหิตํ | กิริยากิตก์/คุณศัพท์ | สิ่งที่รวบรวมไว้, พระธรรมที่รวบรวมไว้ |
| ภาสมาโน | กิริยากิตก์ปัจจุบัน | กล่าวอยู่, ผู้กล่าว |
| น | นิบาต | ไม่ |
| ตกฺกโร | สมาส | ผู้ทำตามนั้น |
| โหติ | อาขยาต | ย่อมเป็น |
| นโร | นาม | บุรุษ, คน |
| ปมตฺโต | คุณศัพท์ | ผู้ประมาท |
| โคโป | นาม | คนเลี้ยงโค |
| คาโว | นาม | โคทั้งหลาย |
| คณยํ | กิริยากิตก์ | นับอยู่ |
| ปเรสํ | สรรพนาม | ของผู้อื่น |
| ภาควา | นาม/คุณศัพท์ | ผู้มีส่วน |
| สามญฺญสฺส | นาม | แห่งสมณะ, แห่งความเป็นสมณะ |
| อปฺปมฺปิ | อัพยย | แม้เพียงเล็กน้อย |
| ธมฺมสฺส | นาม | แห่งธรรม |
| อนุธมฺมจารี | สมาส | ผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม |
| ราคํ | นาม | ราคะ |
| โทสํ | นาม | โทสะ |
| โมหํ | นาม | โมหะ |
| ปหาย | กิริยากิตก์ | ละแล้ว |
| สมฺมปฺปชาโน | สมาส | ผู้รู้โดยชอบ |
| สุวิมุตฺตจิตฺโต | สมาส | ผู้มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว |
| อนุปาทิยาโน | กิริยากิตก์ | ไม่ยึดถืออยู่ |
| อิธ | อัพยย | ในโลกนี้ |
| หุรํ | อัพยย | ในโลกหน้า |
| วา | นิบาต | หรือ |
| ส | สรรพนาม | เขา, บุคคลนั้น |
๕. วิเคราะห์ พหุมฺปิ
พหุ = มาก
อปิ = แม้, แม้ว่า
เมื่อรวมความหมาย
พหุมฺปิ = แม้มาก, แม้จะมาก
ในคาถานี้หมายถึง
แม้จะกล่าวธรรมไว้มากมาย
เป็นคำที่ตั้งใจนำมาเปรียบเทียบกับ
อปฺปมฺปิ = แม้เพียงเล็กน้อย
จึงเกิดคู่สำคัญ
พหุ ↔ อปฺป
มาก ↔ น้อย
แต่พระพุทธองค์มิได้ทรงตัดสินคุณค่าของบุคคลด้วย “ปริมาณ” ของธรรมที่เรียนรู้ หากทรงเน้น การปฏิบัติ
๖. วิเคราะห์ สหิตํ
สหิต มีความหมายว่า
สิ่งที่รวบรวมไว้, สิ่งที่ประมวลไว้
ในบริบทพระธรรมบทหมายถึง
พระธรรมที่รวบรวมไว้เป็นหมวดหมู่
ดังนั้น
สหิตํ ภาสมาโน
คือ
กล่าวธรรมที่รวบรวมไว้
ศัพท์นี้จึงสัมพันธ์กับแนวคิดเรื่อง พระพุทธวจนะที่ทรงจำและสาธยายสืบต่อกันมา
๗. วิเคราะห์ ภาสมาโน
ภาสมาโน มาจากกิริยา ภาสติ = กล่าว, พูด, แสดง
รูปนี้แสดงการกระทำที่กำลังดำเนินอยู่
ภาสมาโน = ผู้กล่าวอยู่, กล่าวอยู่
ในคาถาจึงไม่ได้หมายถึงเพียง “รู้ธรรม” แต่หมายถึง
ผู้สามารถกล่าวหรือสาธยายธรรมได้
๘. วิเคราะห์ ตกฺกโร
คำนี้มีความหมายสำคัญมาก
ตํ + กโรติ → ตกฺกโร
โดยใจความ
ผู้ทำตามนั้น, ผู้ประพฤติตามสิ่งที่กล่าว
ดังนั้น
น ตกฺกโร โหติ
หมายถึง
ไม่เป็นผู้ทำตามธรรมที่ตนกล่าว
นี่คือหัวใจของพระคาถาแรก
๙. วิเคราะห์ ปมตฺโต
ปมตฺโต หมายถึง
ผู้ประมาท
ตรงข้ามกับ
อปฺปมตฺโต = ผู้ไม่ประมาท
ในบริบทนี้ ผู้ประมาทคือผู้ที่
เรียนมาก → กล่าวมาก → แต่ไม่ปฏิบัติ
จึงเป็นการเตือนว่า ความรู้ที่ไม่ถูกนำไปใช้ย่อมไม่ทำให้เกิดผลแห่งธรรม
๑๐. อุปมา โคโปว คาโว คณยํ ปเรสํ
เป็นอุปมาที่โดดเด่นมาก
โคโป = คนเลี้ยงโค
คาโว = โคทั้งหลาย
คณยํ = นับอยู่
ปเรสํ = ของผู้อื่น
รวมความว่า
เหมือนคนเลี้ยงโคคอยนับโคของผู้อื่น
คนเลี้ยงโคอาจรู้ว่า
มีโคกี่ตัว
ตัวไหนเป็นโคอะไร
ตัวไหนอยู่ตรงไหน
แต่เขาไม่ได้เป็นเจ้าของโค และไม่ได้รับประโยชน์จากโคเหล่านั้น
ฉันใดก็ฉันนั้น
ผู้กล่าวธรรมมาก แต่ไม่ปฏิบัติตามธรรม ก็เหมือนคนเลี้ยงโคที่นับโคของผู้อื่น
๑๑. วิเคราะห์ ภาควา
ภาควา หมายถึง
ผู้มีส่วน, ผู้มีส่วนได้รับประโยชน์
ในคาถานี้หมายถึง
ผู้มีส่วนแห่งสามัญญผล
ตรงข้ามกับผู้ที่เพียงกล่าวธรรม แต่ไม่มีส่วนในผลแห่งธรรม
จึงเป็นศัพท์สำคัญอย่างยิ่งสำหรับเรื่องนี้
๑๒. วิเคราะห์ สามญฺญสฺส
สามญฺญ มาจากคำว่า สมณ มีความหมายเกี่ยวกับ
ความเป็นสมณะ, ภาวะแห่งสมณะ, ผลหรือประโยชน์อันเกิดจากความเป็นสมณะ
รูป
สามญฺญสฺส
เป็นรูปแสดงความสัมพันธ์ หมายถึง
แห่งสามัญญะ, แห่งความเป็นสมณะ
วลี
ภาควา สามญฺญสฺส
จึงหมายถึง
ผู้มีส่วนแห่งสามัญญะ
๑๓. วิเคราะห์ อปฺปมฺปิ
เป็นคำคู่กับ
พหุมฺปิ
อปฺป = น้อย, เล็กน้อย
อปิ = แม้
จึงหมายถึง
แม้เพียงเล็กน้อย
พระพุทธองค์ทรงวางโครงสร้างไว้อย่างชัดเจน
พหุมฺปิ...
แม้กล่าวมาก...
กับ
อปฺปมฺปิ...
แม้กล่าวน้อย...
แต่ผลกลับตรงกันข้าม เพราะสิ่งสำคัญมิใช่จำนวนคำที่กล่าว แต่คือ การปฏิบัติ
๑๔. วิเคราะห์ อนุธมฺมจารี
เป็นศัพท์สมาสที่สำคัญมาก
อนุ + ธมฺม + จารี
- อนุ = ตาม, เนื่องตาม
- ธมฺม = ธรรม
- จารี = ผู้ประพฤติ
รวมความว่า
ผู้ประพฤติธรรมตามธรรม
หรือ
ผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม
ศัพท์นี้เป็นหนึ่งในหัวใจของคาถาที่สอง
หลักสำคัญ
ธมฺมํ ภาสติ = กล่าวธรรม
แต่
ธมฺมสฺส อนุธมฺมจารี = ปฏิบัติตามธรรม
พระธรรมบทให้คุณค่ากับอย่างหลัง เพราะเป็นการนำคำสอนไปสู่ชีวิตจริง
๑๕. วิเคราะห์ ราคญฺจ โทสญฺจ โมหํ
พระคาถากล่าวถึงกิเลสสำคัญ ๓ ประการ
ราค
ความกำหนัด ความติดใจ
โทส
ความโกรธ ความขัดเคือง
โมห
ความหลง ความไม่รู้ตามความเป็นจริง
ทั้งสามรวมเรียกว่า
อกุศลมูล ๓
และในคาถานี้ใช้กริยาเดียวกันคือ
ปหาย = ละแล้ว
จึงเกิดโครงสร้างว่า
ราคํ ปหาย
ละราคะ
โทสํ ปหาย
ละโทสะ
โมหํ ปหาย
ละโมหะ
๑๖. วิเคราะห์ ปหาย
ปหาย มาจาก
ป + √หา
หมายถึง
ละแล้ว, สละแล้ว, กำจัดแล้ว
เป็นกิริยากิตก์ที่แสดงการกระทำอันเกิดก่อนกิริยาหลัก
ในคาถานี้
ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย
และ
โมหํ ปหาย
หมายถึง
เมื่อละราคะ โทสะ และโมหะแล้ว
๑๗. วิเคราะห์ สมฺมปฺปชาโน
ศัพท์นี้ประกอบด้วย
สมฺมา + ปชานาติ
- สมฺมา = โดยชอบ, ถูกต้อง
- ปชานาติ = รู้ชัด, รู้ทั่วถึง
จึงหมายถึง
ผู้รู้โดยชอบ, ผู้รู้ชัดตามความเป็นจริง
คำนี้แสดงว่า การปฏิบัติธรรมไม่ได้หมายถึงเพียงการละกิเลสเท่านั้น แต่ต้องประกอบด้วย ปัญญา
๑๘. วิเคราะห์ สุวิมุตฺตจิตฺโต
เป็นสมาส
สุ + วิมุตฺต + จิตฺต
- สุ = ดี, อย่างดี
- วิมุตฺต = หลุดพ้นแล้ว
- จิตฺต = จิต
รวมความว่า
ผู้มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว
เป็นผลของการปฏิบัติธรรมอย่างสมบูรณ์
๑๙. วิเคราะห์ อนุปาทิยาโน
อนุ + อุปาทิยติ
หมายถึง
ไม่ยึดถือ, ไม่ถือมั่น
ศัพท์นี้สัมพันธ์กับคำว่า
อุปาทาน = ความยึดมั่นถือมั่น
ดังนั้น
อนุปาทิยาโน
คือ
ผู้ไม่ยึดมั่นถือมั่น
เป็นลักษณะสำคัญของจิตที่พ้นจากกิเลส
๒๐. วิเคราะห์ อิธ วา หุรํ วา
วลีนี้แสดงขอบเขตของผลธรรม
อิธ = ในโลกนี้
หุรํ = ในโลกหน้า
วา = หรือ
รวมความว่า
ไม่ว่าจะในโลกนี้หรือโลกหน้า
จึงมีความหมายเชื่อมโยงกับหลายคาถาก่อนหน้าในยมกวรรคที่ใช้โครงสร้าง
อิธ → เปจฺจ
เพื่อแสดงความต่อเนื่องระหว่างชีวิตปัจจุบันกับภพหน้า
๒๑. ศัพท์ว่าด้วย การเรียนธรรมกับการปฏิบัติธรรม
เรื่องนี้ควรมีหัวข้อพิเศษในพจนานุกรมว่า
“ศัพท์ว่าด้วยการศึกษา การสาธยาย และการปฏิบัติธรรม”
โดยมีคำสำคัญ
สหิตํ — ธรรมที่รวบรวมไว้
ภาสมาโน — ผู้กล่าว
ตกฺกโร — ผู้ทำตาม
ปมตฺต — ผู้ประมาท
อนุธมฺมจารี — ผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม
สมฺมปฺปชาโน — ผู้รู้โดยชอบ
สุวิมุตฺตจิตฺต — ผู้มีจิตหลุดพ้นดี
อนุปาทิยาโน — ผู้ไม่ยึดถือ
ภาควา — ผู้มีส่วนแห่งผล
๒๒. คู่ศัพท์สำคัญของเรื่อง
| ศัพท์ฝ่ายหนึ่ง | ศัพท์ฝ่ายตรงข้าม/เปรียบเทียบ |
|---|---|
| พหุ | อปฺป |
| มาก | น้อย |
| ภาสมาโน | อนุธมฺมจารี |
| ผู้กล่าว | ผู้ปฏิบัติตามธรรม |
| ปมตฺต | อปฺปมตฺต |
| ประมาท | ไม่ประมาท |
| ตํ กโรติ | ธมฺมํ จรติ |
| ทำตาม | ประพฤติธรรม |
| ราค | วิมุตฺติ |
| ราคะ | ความหลุดพ้น |
| อุปาทาน | อนุปาทาน |
| ความยึดมั่น | ความไม่ยึดมั่น |
| ปเรสํ | อตฺตโน |
| ของผู้อื่น | ของตน |
๒๓. อุปมา “คนเลี้ยงโค” กับการศึกษาพระธรรม
อุปมานี้เหมาะอย่างยิ่งที่จะนำไปขยายเป็นข้อคิดสำคัญของพจนานุกรมทั้งเล่ม
คนเลี้ยงโค
รู้จำนวนโค
รู้ชื่อโค
รู้ลักษณะโค
รู้ทางไปของโค
แต่
ไม่ได้ดื่มน้ำนมของโคเหล่านั้น
เช่นเดียวกัน ผู้ศึกษาธรรมอาจ
รู้ศัพท์บาลี
รู้พระสูตร
จำคาถาได้มาก
อธิบายธรรมแก่คนอื่นได้
แต่ถ้า
ไม่ปฏิบัติธรรม
ก็ยังไม่ได้ชื่อว่าเป็นผู้มีส่วนแห่งผลธรรมอย่างแท้จริง
๒๔. พจนานุกรมศัพท์ประจำเรื่อง
อปฺป — น้อย, เล็กน้อย
อปฺปมตฺต — ผู้ไม่ประมาท
อปฺปมฺปิ — แม้เพียงเล็กน้อย
อนุธมฺมจารี — ผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม
อนุปาทิยาโน — ผู้ไม่ยึดถือ
อิธ — ในโลกนี้
คณยํ — นับอยู่
คาโว — โคทั้งหลาย
ตกฺกโร — ผู้ทำตามนั้น
ธมฺม — ธรรม
นนฺทติ — ยินดี
ปหาย — ละแล้ว
ปมตฺต — ผู้ประมาท
ปเรสํ — ของผู้อื่น
พหุ — มาก
พหุมฺปิ — แม้มาก
ภาควา — ผู้มีส่วน
ภาสมาโน — ผู้กล่าวอยู่
โมห — ความหลง
ราค — ความกำหนัด
โทส — ความโกรธ
สามญฺญ — ความเป็นสมณะ
สมฺมปฺปชาโน — ผู้รู้โดยชอบ
สหิต — สิ่งที่รวบรวมไว้
สุวิมุตฺตจิตฺต — ผู้มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว
หุรํ — ในโลกหน้า
๒๕. ศัพท์ที่ควรจำสำหรับการเรียนและการสอบ
พหุมฺปิ = แม้มาก
อปฺปมฺปิ = แม้เล็กน้อย
ภาสมาโน = ผู้กล่าวอยู่
ตกฺกโร = ผู้ทำตามนั้น
ปมตฺโต = ผู้ประมาท
โคโป = คนเลี้ยงโค
ภาควา = ผู้มีส่วน
อนุธมฺมจารี = ผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม
ราค = ราคะ
โทส = โทสะ
โมห = โมหะ
ปหาย = ละแล้ว
สมฺมปฺปชาโน = ผู้รู้โดยชอบ
สุวิมุตฺตจิตฺโต = ผู้มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว
อนุปาทิยาโน = ผู้ไม่ยึดมั่นถือมั่น
๒๖. แบบฝึกวิเคราะห์ศัพท์
ข้อ ๑
อนุธมฺมจารี หมายถึงอะไร?
ตอบ: ผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม
ข้อ ๒
ปหาย หมายถึงอะไร?
ตอบ: ละแล้ว
ข้อ ๓
จงบอกกิเลส ๓ ประการในคาถา
ตอบ: ราคะ โทสะ โมหะ
ข้อ ๔
ภาสมาโน หมายถึงอะไร?
ตอบ: ผู้กล่าวอยู่
ข้อ ๕
อุปมา โคโปว คาโว คณยํ ปเรสํ เปรียบเทียบกับอะไร?
ตอบ: ผู้กล่าวธรรมมากแต่ไม่ปฏิบัติ เปรียบเหมือนคนเลี้ยงโคที่นับโคของผู้อื่น แต่ไม่ได้รับประโยชน์จากโคเหล่านั้น
๒๗. สรุปท้ายเรื่อง — บทปิดยมกวรรค
เรื่องภิกษุ ๒ สหายเป็นเรื่องที่เหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับปิดท้าย ยมกวรรค เพราะพระพุทธองค์ทรงนำหลักธรรมทั้งหมดกลับมาที่จุดสำคัญที่สุด คือ
ธรรมต้องนำไปปฏิบัติ
การรู้มากมิใช่เป้าหมายสูงสุด
การกล่าวธรรมได้มากมิใช่เป้าหมายสูงสุด
การจำพระคาถาได้มากมิใช่เป้าหมายสูงสุด
แต่เป้าหมายคือ
“ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี”
คือ
เป็นผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม
จากนั้นจึงนำไปสู่
ราคํ ปหาย — ละราคะ
โทสํ ปหาย — ละโทสะ
โมหํ ปหาย — ละโมหะ
สมฺมปฺปชาโน — รู้โดยชอบ
สุวิมุตฺตจิตฺโต — มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว
อนุปาทิยาโน — ไม่ยึดมั่นถือมั่น
นี่จึงเป็นความแตกต่างระหว่าง
“ผู้รู้ธรรม”
กับ
“ผู้เข้าถึงธรรม”
และเป็นข้อเตือนใจที่สำคัญอย่างยิ่งสำหรับผู้ศึกษาพระบาลีด้วยว่า การรู้ศัพท์มากไม่เท่ากับการเข้าถึงธรรม แต่ความรู้ศัพท์ที่นำไปสู่ความเข้าใจและการปฏิบัติ ย่อมทำให้การศึกษาพระธรรมมีความหมายอย่างแท้จริง
ดังนั้น เรื่องที่ ๑๔ นี้ควรเป็น บทปิดท้ายของ “ภาคที่ ๑ : ยมกวรรค” และควรจัดทำหมวดพิเศษว่า
“ศัพท์ว่าด้วยการศึกษา การปฏิบัติ และการเข้าถึงธรรม”
พร้อมทั้งจัดดัชนีคู่สำคัญไว้ว่า
พหุ ↔ อปฺป
มาก ↔ น้อย
ภาสมาโน ↔ อนุธมฺมจารี
ผู้กล่าว ↔ ผู้ปฏิบัติ
ปมตฺต ↔ อปฺปมตฺต
ผู้ประมาท ↔ ผู้ไม่ประมาท
ราค–โทส–โมห ↔ วิมุตฺติ
กิเลส ↔ ความหลุดพ้น
อุปาทาน ↔ อนุปาทาน
ความยึดมั่น ↔ ความไม่ยึดมั่น
เมื่อจบเรื่องนี้แล้ว ยมกวรรคก็ครบทั้ง ๑๔ เรื่อง และสามารถจัดทำ “ดัชนีศัพท์รวมยมกวรรค” ก่อนก้าวเข้าสู่วรรคที่ ๒ ต่อไปได้อย่างเป็นระบบ
พลเรือตรี รศ.ทองใบ ธีรานันทางกูร
สำนักพิมพ์ทองใบ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น